Phó Thủ tướng Phạm Bình Minh » Bạn đọc » Nguy cơ từ cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0 đối với Việt Nam

(Bạn đọc) - Mới đây, VNG, một startup công nghệ Việt Nam được biết tới với những sản phẩm như Zing, Zalo… đã đạt được những thỏa thuận căn bản để niêm yết trên sàn Nasdaq, sàn chứng khoán lớn thứ 2 thế giới nơi mà Apple, Facebook, Google, hay Amazon… đang là những tay chơi lớn nhất. Điều này có thể được xem như là một cột mốc quan trọng của những doanh nghiệp Việt Nam tiến bước vào kỷ nguyên của cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0. Tuy nhiên, đi liền với nhiều cơ hội và tiềm năng luôn là những nguy cơ không hề nhỏ.

Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 tác động đến tất cả các lĩnh vực kinh tế xã hội như công nghiệp, nông nghiệp, ngân hàng, giao thông vận tải, dệt may… đến doanh nghiệp và các địa phương. Dự báo, nhiều nghề lao động, trong đó có lái xe taxi có thể thất nghiệp trong vòng 20 năm tới...

Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 tác động đến tất cả các lĩnh vực kinh tế xã hội như công nông nghiệp, ngân hàng, giao thông vận tải, dệt may… Dự báo, nhiều nghề lao động, trong đó lái xe taxi có thể thất nghiệp trong vòng 20 năm tới…

Cơ hội lớn

Cách mạng Công nghiệp lần thứ 4 là một cụm từ mang tính thời thượng tại nhiều quốc gia phát triển Âu Mỹ và một phần của châu Á. Tại Việt Nam, nó vẫn còn nằm ở dạng khái niệm, tiềm ẩn nhiều cơ hội lẫn rủi ro đối với cả doanh nghiệp, người lao động lẫn kiến trúc thượng tầng.

Klaus Schwab, người sáng lập và chủ tịch Diễn đàn Kinh tế Thế Giới lý giải Cách mạng Công nghiệp 4.0 xuất phát từ nền tảng của Cách mạng 3.0, nhưng phát triển với tốc độ nhanh hơn rất nhiều so với những gì mà chúng ta có thể tưởng tượng, ở hàm số mũ chứ không phải tuyến tính. Nó đang phá vỡ hầu hết những kết cấu và triển vọng của các ngành công nghiệp ở mọi quốc gia, trên khía cạnh cả bề rộng lẫn chiều sâu, dẫn tới sự chuyển dịch của toàn bộ quy trình sản xuất, quản lý và quản trị.

Klaus Schwab định nghĩa: “Cách mạng Công nghiệp lần thứ nhất sử dụng động cơ hơi nước để cơ giới hóa sản xuất. Cuộc cách mạng lần thứ hai ứng dụng điện năng trong hoạt động sản xuất hàng loạt. Cách mạng lần thứ ba áp dụng những tiến bộ trong lĩnh vực điện tử và công nghệ thông tin vào tự động hóa trong sản xuất. Hiện nay, cuộc cách mạng lần thứ tư, nảy nở từ cuộc cách mạng lần ba, đang tìm kiếm sự kết hợp các công nghệ lại với nhau, làm mờ nhạt ranh giới giữa vật lý, kỹ thuật số và sinh học“.

Lịch sử các cuộc cách mạng công nghiệp làm thay đổi thế giới

Lịch sử các cuộc cách mạng công nghiệp làm thay đổi thế giới

Trước những năm 30 của thế kỷ XX, Nikolai Kondratiev, nhà kinh tế học Liên Xô đã đưa ra lý thuyết về các chu kỳ kinh tế, được biết tới những cái tên như Kondratiev wave hay Grand super-cycles. Quan sát sự phát triển của những nền kinh tế tư bản chủ nghĩa, Kondratiev phát hiện ra rằng các chu kỳ kinh tế thường có xu hướng kéo dài trong khoảng thời gian khoảng từ 40 đến 60 năm. Trong cuốn The Major Economic Cycles xuất bản năm 1925, Kondratiev đã chứng minh được các nền kinh tế tư bản chủ nghĩa thực tế phát triển rất ổn định, trái ngược hoàn toàn với quan điểm của những nhà lý luận Maxist cho rằng nền kinh tế tư bản luôn bất ổn và sự sụp đổ là điều không thể tránh khỏi. Chính vì quan điểm này mà Kondratiev không nhận được sự ủng hộ của Stalin và phải ngồi tù 8 năm, một thời gian dài trong cuộc đời ngắn ngủi chỉ có 46 năm của ông. Giữa những năm 70 của thế kỷ XX, khi cuộc suy thoái kinh tế nổ ra (nguyên nhân do giá dầu mỏ leo thang), lý thuyết của Kondratiev lại được các nhà kinh tế vận dụng để lý giải nguyên nhân và cũng đồng thời để kiểm chứng những giá trị của nó. Ngày nay, theo nhiều nghiên cứu thì tần suất của các cuộc suy thoái và khủng hoảng kinh tế sẽ diễn ra thường xuyên hơn, các chu kỳ đang có khuynh hướng được rút ngắn lại (chỉ còn 20 tới 30 năm, thậm chí ngắn hơn)

Lý thuyết này có thể được sử dụng rộng rãi để lý giải chính xác cho sự phát triển thần kỳ của những con hổ kinh tế châu Á như Hàn Quốc, Đài Loan hay Singapore trong những năm 70, 80 của thế kỷ 20. Từ xuất phát điểm rất thấp, những quốc gia này đã nhanh chóng đón bắt cơ hội và đi đầu làn sóng của cuộc cách mạng công nghiệp 3.0 (điện tử và công nghệ thông tin). Vì vậy, người dân nơi đây chỉ mất một thế hệ (tức 25 năm) để có thể bắt kịp mức thu nhập đầu người (GDP) của phương Tây, và hiện tại họ cũng đang hăm hở tiến về phía trước (làn sóng 4.0) một cách mạnh mẽ và đầy tự tin.

Đối với Việt Nam, từ những bài học thành công của nhiều quốc gia trên thế giới, dù xuất phát muộn hơn, nhưng với lợi thế về nguồn nhân lực (dân số đông, cơ cấu dân số trẻ, khả năng học hỏi và tiếp thu công nghệ mới tốt), chúng ta hoàn toàn có những điều kiện tốt để thực hiện một cuộc cách mạng 4.0. Thực tế, chúng ta đã có những tấm gương thành công của Nguyễn Hà Đông với Flappy Bird hay VNG, vv. Các doanh nghiệp Việt đang có cơ hội cực lớn trước làn sóng cách mạng 4.0, để từ đó chúng ta có thể nhân giống, vươn lên và trở thành một quốc gia có những thành công đáng kể nếu cộng đồng doanh nghiệp có sự nhìn nhận đúng đắn, hành xử tích cực, đồng thời nhận được hậu thuẫn mạnh mẽ từ chính quyền.

Nguy cơ

Tuy nhiên, phần đông người Việt Nam vẫn chưa có nhiều nhận thức về làn sóng Cách mạng Công nghiệp 4.0. Trong khi đó, những quốc Đông Á phát triển hơn như Đài Loan, Hàn Quốc và Singapore đang tiến rất xa về phía trước. Các doanh nghiệp của họ có nhận thức rất sâu sắc về xu hướng 4.0, họ có thực lực rất mạnh và thực chất.

Mới đây, tân tổng thống Đài Loan Thái Anh Văn đã bổ nhiệm cô Adrey Tang (một thiên tài IT với chỉ số IQ 180, người chuyển giới) trở thành bộ trưởng thông tin kỹ thuật số, hoạt động không cần văn phòng, nhận nhiệm vụ giúp cho bộ máy chức trách tại Đài Loan trở nên minh bạch hơn và thu thập các dữ liệu để công khai cho người dân được biết, đồng thời cô cũng tham gia vào dự án phát triển trung tâm công nghệ cao “Thung lũng Silicon châu Á” của Đài Loan nhằm đón đầu Cách mạng 4.0

Khi bàn về triển vọng của Việt Nam, bên cạnh sự lạc quan, nhiều khi là quá mức, còn có nhiều ý kiến hoài nghi. Trong đó, mối quan ngại lớn nhất đó là: chúng ta vẫn chưa đạt sự hoàn thiện về cơ sở hạ tầng, cơ cấu nền kinh tế, chưa có chiến lược quốc gia trọng tâm để hỗ trợ, định hướng cho các công ty trụ cột của kinh tế, chưa có một hệ thống tốt để đào tạo cho nguồn nhân lực chất lượng cao, vv. Ở bất cứ khía cạnh nào, chúng ta cũng chưa có hoặc có nhưng nửa vời.

Một điều không may mắn cho Việt Nam là khi chúng ta chưa hoàn thiện cơ sở hạ tầng, chưa công nghiệp hóa thành công, thì cuộc Cách mạng 4.0 đã ào ào ập tới do những tiến bộ của công nghệ thông tin và kết nối internet. Chắc chắn chúng ta sẽ phải gia nhập vào làn sóng này, nhưng không phải tự nhiên muốn là sẽ có, mà sẽ bị cuốn theo bởi những nền kinh tế, những thị trường đang hợp tác làm ăn, nhập thô sản phẩm, nhiên liệu cho đến công nghệ từ Việt Nam.

Việt Nam đã chuẩn bị gì cho làn sóng cách mạng công nghiệp 4.0?

Việt Nam đã chuẩn bị gì cho làn sóng cách mạng công nghiệp 4.0?

Theo dự báo của Diễn đàn Kinh tế thế giới (2017), trong giai đoạn đầu tiên của cuộc Cách mạng 4.0, giới công chức và lao động bậc cao sẽ bị đe doạ. Tiếp theo sẽ là lao động giá rẻ, nhưng tác động có thể sẽ chậm hơn. Kéo theo đó là việc các chính phủ phải tái cơ cấu lại nền kinh tế cho phù hợp với thực tiễn mới. Đối tượng dễ bị tổn thương nhất bởi làn sóng này sẽ là những lao động ít kỹ năng bởi những người có kỹ năng cao cũng dễ dàng học hỏi và thích nghi hơn.

Trước xu thế này, trong khoảng 15 năm tới, diện mạo của thế giới chắc chắn sẽ rất khác so với bây giờ, đòi hỏi các doanh nghiệp cần phải thay đổi. Nếu không thích nghi được, nguy cơ bất ổn là hiện hữu, rồi từ những bất ổn kinh tế nảy sinh sẽ dẫn đến những bất ổn về đời sống và chính trị. Bên cạnh đó, sự thay đổi trong cách thức liên lạc và giao tiếp trên Internet cũng đặt con người trước những nguy cơ khôn lường về tài chính (an toàn bảo mật thông tin và sức khoẻ)

Theo thống kê, hiện ở Việt Nam có khoảng 20.000 người đang làm lái xe cho Grab và Uber, đe dọa công ăn việc làm và thu nhập của giới taxi và xe ôm truyền thống. Ở một đất nước mà hàng vạn người dân vẫn còn đang làm sinh nhai dựa vào nghề lái xe ôm và taxi, nếu như không học hỏi, không tiếp nhận những công nghệ và xu hướng mới thì chúng ta hoàn toàn sẽ bị tụt hậu và bị đào thải khi trí tuệ nhân tạo (robot) sẽ làm thay con người trong một số lĩnh vực. Điều này tiềm ẩn rất nhiều nguy cơ bất ổn đối với xã hội và cả nền chính trị.

Grab bike, ứng dụng thông minh giúp đặt taxi và xe ôm, cực kì thành công tại Việt Nam

Grab bike, ứng dụng thông minh giúp đặt taxi và xe ôm, cực kì thành công tại Việt Nam

Việt Nam cần làm gì?

Đối với người lao động, trước tiên cần phải tự đặt ra câu hỏi liệu ngành nghề của mình có dễ dàng bị các ứng dụng thông minh thay thế hay không. Nếu có, bạn cần học hỏi nếu không muốn bị cuộc Cách mạng 4.0 đẩy ra đường.

Máy móc thay thế lao động chân tay sẽ đẩy hàng triệu công nhân vào tình trạng thất nghiệp.

Máy móc thay thế lao động chân tay sẽ đẩy hàng triệu công nhân vào tình trạng thất nghiệp.

Chúng ta cần khẩn trương đào tạo ngay nguồn nhân lực để đón sóng, cần xem xét thực tế để có con đường và giải pháp cho phù hợp. Cũng theo diễn đàn Kinh tế thế giới, Cách mạng Công nghiệp 4.0 sẽ diễn ra trên 3 lĩnh vực chính là Công nghệ sinh học, Kỹ thuật số và Vật lý. Những lĩnh vực này, dù còn nhiều yếu kém lạc hậu, song Việt Nam hoàn toàn có tiềm năng để phát triển mạnh.

Lao động Việt Nam cần được đào tạo sâu về tự động hóa, kỹ thuật số và công nghệ thông tin

Lao động Việt Nam cần được đào tạo sâu về tự động hóa, kỹ thuật số và công nghệ sinh học

Chính phủ cần có ngay chương trình cụ thể hỗ trợ và thúc đẩy các trường học, đặc biệt là các đại học và trung tâm hướng nghiệp đào tạo nguồn nhân lực mạnh trên các lĩnh vực trên. Bên cạnh đó, chúng ta cần có chính sách hỗ trợ cho các doanh nhân để họ học hỏi, triển khai ứng dụng thông qua việc đưa những thành tựu, sản phẩm, chuyên gia nước ngoài vào Việt Nam và gửi nhân lực của chúng ta ra nước ngoài. Quan trọng hơn, chính phủ cần cam kết hỗ trợ mạnh mẽ như có chính sách miễn, giảm thuế, cho vay ưu đãi, vv. đối với các doanh nghiệp startup, những người sẽ là nòng cốt của cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0

CTV Hải Đăng

Bài viết, video, hình ảnh đóng góp cho chuyên mục vui lòng gửi về banbientap@phambinhminh.org
Kết bạn với Phó Thủ tướng trên Facebook
Thích và chia sẻ bài này trên Facebook
Share on Link Hay! Share on Facebook! Tweet This!